Erişilebilir web sitesi

Erişilebilir web sitesi, engelli ve yaşlı kullanıcılar dahil herkesin sayfayı görebildiği, duyabildiği, klavyeyle ya da ekran okuyucuyla kullanabildiği sitedir. Ölçüsü uluslararası bir standarttır: WCAG 2.2 (Web İçeriği Erişilebilirlik Yönergeleri). Türkiye’de 21 Haziran 2025’te yayımlanan bir Cumhurbaşkanlığı Genelgesi, birçok kurum ve şirket için bu standardı zorunlu hâle getirdi.

Biz yeni sitelerimizi WCAG 2.2 AA hedefiyle kuruyoruz. Mevcut siteleri de aynı ölçütle denetliyor, sorunları raporluyor ve istenirse düzeltiyoruz. Bu sayfada Genelgenin kapsamını, A ve AA farkını ve nasıl test ettiğimizi anlatıyoruz.

Erişilebilirlik genelgesi kimi, ne zamana kadar kapsıyor?

Web Siteleri ve Mobil Uygulamaların Erişilebilirliği ile ilgili 2025/10 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi, 21 Haziran 2025 tarihli ve 32933 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı. Aşağıdaki özet bu metne dayanıyor.

Genelge, web siteleri ve mobil uygulamaların “Web Siteleri ve Mobil Uygulamaların Erişilebilirliği Kontrol Listesi - A Seviyesi” ile WCAG 2.2’ye uygun hâle getirilmesini istiyor. Kapsamı ve süreleri iki grupta veriyor:

Grup	Genelgede sayılanlar	Süre
Birinci grup	Kamu kurum ve kuruluşları, üniversiteler, belediyeler, kamu iktisadi teşebbüsleri, belediyeye ait şirket, işletme ve iştirakler, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, bankalar, özel hastaneler, Millî Eğitim Bakanlığı izniyle açılan özel öğretim kurumları, Karayolu Taşıma Kanunu kapsamındaki karayolu taşıtları, yolcu gemileri, demir yolu ve hava yolu ile yolcu taşıyan özel kuruluşlar, Kültür ve Turizm Bakanlığından işletme belgesi alan A grubu acenteler, 200.000’in üzerinde abonesi olan elektronik haberleşme işletmecileri	1 yıl içinde
İkinci grup	Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun kapsamında elektronik ticaret yapan hizmet sağlayıcılar	2 yıl içinde

Genelge süreleri “1 yıl içinde” ve “2 yıl içinde” diye veriyor. Takvimi Genelgenin yayım tarihine göre planlamak makul. Kesin başlangıcı ve sizin kurumunuza nasıl uygulandığını hukuk danışmanınızdan teyit edin.

Genelgenin öngördüğü diğer düzenlemeler şunlar:

• İzleme. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı başkanlığında bir İzleme Komisyonu kuruldu. Yıl içinde izlenecek siteler bir izleme planıyla belirleniyor.
• Kurum içi inceleme. İzlenecek her kurum, kuruluş ve tüzel kişi kendi bünyesinde bir İnceleme Komisyonu oluşturuyor. Bu komisyon sitesini teknik olarak inceleyip raporunu İzleme Komisyonuna sunuyor.
• Erişilebilirlik Logosu. İzleme sonunda erişilebilir bulunan kurumların sitelerine ya da uygulamalarına Bakanlık 2 yıl süreyle logo kullanım hakkı veriyor.
• Kontrol listesi. A seviyesi kontrol listesi ve WCAG 2.2 kılavuzu Bakanlığın sitesinde (aile.gov.tr) yayımlanıyor.

Kapsam dışında kalan bir şirketseniz yasal bir zorunluluk olmayabilir. Yine de erişilebilir bir site daha çok kişiye ulaşır, aramada daha iyi anlaşılır ve herkes için daha kolay kullanılır. Genelgenin ayrıntılı bir okumasını web erişilebilirlik genelgesi yazımızda bulabilirsiniz.

WCAG 2.2: A ve AA seviyeleri arasındaki fark

WCAG, W3C’nin yayımladığı bir standart. Son sürümü WCAG 2.2, Ekim 2023’te W3C önerisi (Recommendation) olarak yayımlandı. Ölçütler üç seviyede toplanıyor: A, AA ve AAA. Her üst seviye alttakileri de içeriyor.

• A seviyesi temel engelleri kaldırır. Bunlar olmadan bazı kullanıcılar siteyi hiç kullanamaz.
• AA seviyesi sitenin rahat kullanılmasını sağlar. Dünyada kamu ve özel sektör düzenlemelerinin çoğu bu seviyeyi esas alır.
• AAA seviyesi en sıkı olanıdır. Her içerik için ulaşılabilir olmadığından genellikle bütün site için hedeflenmez.

Genelgenin istediği seviye A. Biz AA hedefliyoruz. Farkı birkaç örnekle görmek kolay:

Konu	A seviyesinde	AA seviyesinde ek olarak
Görseller	Anlamlı görsellere alternatif metin	—
Klavye	Her işlev klavyeyle kullanılabilir, klavye bir yerde takılı kalmaz	Odaklanılan öğe görünür (2.4.7), yapışkan başlık ya da çerez bandı altında kalmaz (2.4.11, 2.2’de yeni)
Renk ve kontrast	Bilgi yalnız renkle verilmez	Normal metinde en az 4,5:1, büyük metinde en az 3:1 kontrast (1.4.3)
Yazı ve yerleşim	—	Metin %200 büyütülebilir (1.4.4), 320 piksel genişlikte yatay kaydırma olmadan okunur (1.4.10)
Formlar	Alanların etiketi var, hata metinle bildirilir	Hata için düzeltme önerisi verilir (3.3.3), girişte alternatifi olmayan bir bulmaca ya da hafıza testi istenmez (3.3.8, 2.2’de yeni)
Dokunma	—	Tıklama ve dokunma hedefleri en az 24×24 CSS piksel ya da yeterli aralıklı (2.5.8, 2.2’de yeni)
Tutarlılık	Yardım bağlantıları sayfadan sayfaya aynı yerde (3.2.6, 2.2’de yeni), aynı bilgi formda iki kez istenmez (3.3.7, 2.2’de yeni)	Gezinme ve bileşen adları tutarlı (3.2.3, 3.2.4)

Parantez içindeki numaralar WCAG’deki başarı ölçütleri. Denetim raporlarımızda her sorunu bu numarayla yazıyoruz. Böylece raporu okuyan geliştirici, standardın ilgili maddesine doğrudan bakabilir.

Yeni sitede erişilebilirlik nasıl kurulur?

Erişilebilirlik en kolay yoldan, baştan kurulur. Sonradan eklemek, çoğu zaman yapılanı söküp yeniden yapmak demektir. Yeni bir web tasarım projesinde şöyle çalışıyoruz:

1. Tasarım sistemiyle başlıyoruz. Renk çiftlerinin kontrastı tasarım aşamasında ölçülüyor. Odak çizgisinin görünümü, düğmelerin en küçük boyutu, yazı ölçeği baştan belirleniyor. Her sayfa bu ortak kurallardan türüyor.
2. Doğru HTML yazıyoruz. Düğme için düğme, bağlantı için bağlantı, liste için liste. Sayfada tek bir ana başlık, altında sıralı başlıklar. Sayfa bölgeleri (üst bilgi, gezinme, ana içerik, alt bilgi) işaretli. ARIA (yardımcı teknolojiler için ek etiketler) yalnız HTML’nin yetmediği yerde.
3. Klavyeyi birinci sınıf kullanıcı sayıyoruz. “İçeriğe geç” bağlantısı, mantıklı bir sekme sırası, Escape ile kapanan menü ve pencereler. Açılan pencerede odak içeride kalıyor, kapanınca açan düğmeye dönüyor.
4. Formları dikkatle kuruyoruz. Her alanın görünür bir etiketi, hata mesajı alanın yanında ve metinle. Gönderim sonucu ekran okuyuculara duyuruluyor.
5. Hareketi saygıyla kullanıyoruz. İşletim sisteminde “hareketi azalt” seçilmişse animasyonlar duruyor ya da sadeleşiyor. Otomatik oynayan ses ve video yok.
6. İçeriği de erişilebilir yazıyoruz. Anlamlı alternatif metinler, “buraya tıklayın” yerine ne açtığını söyleyen bağlantı metinleri, tablolarda başlık satırı.

Mevcut sitenin erişilebilirlik denetimi

Siteniz yayındaysa, önce nerede durduğunu bilmek gerekir. Erişilebilirlik denetimini SEO ve bakım hizmetimizle birlikte ya da tek başına yapıyoruz. Süreç şöyle:

• Kapsamı belirliyoruz. Ana sayfa, en çok ziyaret edilen sayfalar, formlar, ödeme ya da randevu gibi kritik akışlar ve her şablondan bir örnek.
• Otomatik tarama yapıyoruz. Bütün örnek sayfalarda, aşağıda anlattığımız araçlarla.
• Elle test ediyoruz. Klavye, ekran okuyucu, büyütme ve dar ekran.
• Raporluyoruz. Her sorun için sayfa, WCAG ölçütü, kimi etkilediği, önem derecesi ve önerilen düzeltme.
• Düzeltip yeniden test ediyoruz. İsterseniz düzeltmeleri biz yapıyoruz. Düzeltmeden sonra aynı sayfaları yeniden test ediyoruz.

Erişilebilirlik bir kez yapılıp biten bir iş değil. Yeni bir sayfa, yeni bir görsel ya da yeni bir form eklendikçe sorun geri gelebilir. Bu yüzden aylık bakımda erişilebilirlik kontrolünü de sürdürüyoruz. Bakımın neden gerektiğini web sitesi bakımı yazımızda anlattık. Teknik tarafta erişilebilirlikle örtüşen başka kontroller teknik SEO kontrol listesi yazısında.

Klavye, kontrast, ekran okuyucu: test yöntemimiz

Hiçbir araç tek başına yetmiyor. Otomatik araçlar hızlı ve tekrarlanabilir. Ama bir alternatif metnin görseli gerçekten anlatıp anlatmadığını ya da sekme sırasının mantıklı olup olmadığını ancak bir insan anlar. Bu yüzden ikisini birlikte kullanıyoruz.

Test	Araç ya da yöntem	Neye bakıyoruz
Otomatik tarama	axe-core, Lighthouse	Eksik alternatif metin, etiketsiz alan, düşük kontrast, hatalı ARIA, başlık sırası
Klavye	Yalnız Tab, Shift+Tab, Enter, boşluk, ok tuşları ve Escape	Her işleve ulaşılıyor mu, odak görünür mü, bir yerde takılı kalınıyor mu
Kontrast	Renk çiftlerinin ölçümü	Metin, simge, odak çizgisi ve form kenarlıkları yeterince ayrışıyor mu
Ekran okuyucu	NVDA (Windows) ve VoiceOver (macOS ve iOS)	Başlıklar, bölgeler, bağlantılar, form hataları ve durum mesajları doğru okunuyor mu
Büyütme ve yeniden akış	Tarayıcıda %200 ve %400 büyütme, 320 piksel genişlik	İçerik kayboluyor mu, yatay kaydırma gerekiyor mu
Hareket	”Hareketi azalt” tercihi açık	Animasyonlar duruyor ya da sadeleşiyor mu

Kendi sitelerimizi de bu yöntemle test ediyoruz. Beş sektör demomuzda mobil Lighthouse erişilebilirlik puanı 100. Gerçek bir müşteri işimiz olan gulsahyalcin.com’da, 85 sayfalık bir psikolog sitesinde, Lighthouse erişilebilirlik, en iyi pratikler ve SEO puanları 100. Ayrıntıları vaka çalışmasında anlattık.

Bir hatırlatma: Lighthouse 100, WCAG’deki bütün ölçütlerin karşılandığı anlamına gelmez. Yalnız otomatik denetlenebilen ölçütlerin geçtiğini gösterir. Bu yüzden puanı elle testle birlikte okuyoruz ve sonuçları “WCAG 2.2 AA dikkate alınarak hazırlandı” diye tarif ediyoruz.

Mobil uygulamalar da kapsamda

Genelge yalnız web sitelerinden değil, mobil uygulamalardan da söz ediyor. Uygulamalarda aynı ilkeler geçerli, araçlar farklı. iOS’ta VoiceOver ve Dinamik Yazı (sistem yazı boyutu), Android’de TalkBack ve yazı ölçeği ile test ediyoruz. Düğmelerin ekran okuyucuya bir adla tanıtılması, dokunma hedeflerinin boyutu ve ekran döndürüldüğünde içeriğin korunması ilk baktığımız konular. Uygulama tarafındaki çalışmamızı mobil uygulama sayfasında anlatıyoruz.

Erişilebilirlik kime fayda sağlar?

Erişilebilirliği yalnız bir yasal başlık olarak görmek eksik kalır. Fayda daha geniş bir kitleye yayılıyor:

• Görme engelli kullanıcılar ekran okuyucuyla gezer. Başlık yapısı ve alternatif metin onların haritasıdır.
• Az gören ve yaşlı kullanıcılar yazıyı büyütür, yüksek kontrasta ihtiyaç duyar.
• Hareket engelli kullanıcılar fare yerine klavye ya da benzeri araçlar kullanır.
• İşitme engelli kullanıcılar video için altyazıya, ses için metne ihtiyaç duyar.
• Geçici olarak zorlanan herkes. Kolu alçıda olan, güneşte telefonuna bakan, gürültülü bir yerde video izleyen.
• Arama motorları ve yapay zekâ araçları da sayfayı bir ekran okuyucu gibi okur. Düzgün başlıklar, anlamlı bağlantılar ve metin karşılığı olan görseller, sayfanın doğru anlaşılmasına yardım eder.

Elektronik ticaret yapıyorsanız Genelgenin ikinci grubundasınız. Ödeme ve sepet akışlarını erişilebilir kurmak bu yüzden ayrıca önemli. Konuyu e-ticaret sitesi yaptırmak yazımızda da ele aldık. Özel hastane ya da klinikseniz, sağlık sitelerine özgü kuralları doktor ve klinik web sitesi sayfamızda bulabilirsiniz.

Nasıl başlayalım?

Yeni bir site düşünüyorsanız, ihtiyacınızı teklif sihirbazında birkaç adımda tarif edebilirsiniz. Sayfaları ve özellikleri seçersiniz, en geç iki iş günü içinde size dönüyoruz.

Mevcut sitenizin denetimini istiyorsanız iletişim sayfasından bize yazın. Sitenizin adresini, varsa kritik akışları (form, randevu, ödeme) ve Genelge kapsamında olup olmadığınızı belirtmeniz yeterli. Önce kapsamı birlikte netleştiriyor, sonra denetime başlıyoruz.